بارداری یک دوران پر از تغییرات شگرف در بدن مادر است، ولی آیا میدانستید که همین ۹ ماه یک «چالش» جدی برای غده کوچک ولی بسیار مهم تیروئید محسوب میشود؟ تاکید متخصصان غدد بر این است که عملکرد صحیح تیروئید مادر، نقش مستقیم در سلامت بارداری و بهویژه رشد مغزی جنین دارد. متاسفانه، اختلالات تیروئید در دوران بارداری شایعتر از تصور عموم است. هورمونهای بارداری (بهخصوص hCG و استروژن) مستقیما بر تیروئید فشار وارد میکنند. مقاله حاضر یک راهنمای کامل برای درک خطرات، علائم، نحوه تشخیص و مهمتر از آن، روشهای درمانی کاملا امن برای مدیریت تیروئید در بارداری است تا دوران بارداری به سلامتی پشت سر گذاشته شود.
کمکاری تیروئید (Hypothyroidism) در بارداری
کمکاری تیروئید زمانی رخ میدهد که غده تیروئید هورمون کافی برای نیازهای بدن تولید نمیکند. شایعترین علت بروز کمکاری در بارداری، بیماری «هاشیموتو» است؛ یک اختلال خودایمنی که در آن بدن، تیروئید را بهعنوان یک عامل بیگانه شناسایی کرده و به آن حمله میکند. چالش اصلی آنجا است که علائم کمکاری تیروئید در بارداری (مانند خستگی مفرط، یبوست، حساسیت به سرما و افزایش وزن) بهطرز گیجکنندهای شبیه به علائم طبیعی خود بارداری هستند. به همین دلیل، بسیاری از مادران متوجه این اختلال نمیشوند.
خطرات کمکاری تیروئید برای مادر جدی است و شامل افزایش ریسک سقط جنین، پرهاکلامپسی (مسمومیت بارداری) و زایمان زودرس میشود. ولی خطر اصلی متوجه جنین است؛ جنین برای رشد مغز و سیستم عصبی خود در سهماهه اول، کاملا به هورمون تیروئید مادر وابسته است. کمبود همین هورمون، منجر به اختلال در رشد عصبی و کاهش ضریب هوشی (IQ) در آینده خواهد شد.
پرکاری تیروئید (Hyperthyroidism) در بارداری
پرکاری تیروئید، وضعیت مخالف کمکاری است که در آن، غده تیروئید بیشازحد فعال است. شایعترین علت بروز پرکاری «بیماری گریوز» است که مانند هاشیموتو، یک اختلال خودایمنی محسوب میشود. علائم پرکاری شامل تپش قلب شدید، کاهش وزن (یا وزنگیری نامناسب در بارداری)، لرزش دستها و اضطراب میشود.
خطرات پرکاری تیروئید برای مادر تهوع و استفراغ بسیار شدید (Hyperemesis Gravidarum)، نارسایی قلبی و یک وضعیت اورژانسی به نام «طوفان تیروئیدی» خواهد بود. برای جنین نیز ریسک وزن کم هنگام تولد، زایمان زودرس و گواتر جنینی (بزرگ شدن تیروئید جنین) وجود دارد.
نکته مهم: باید بین «بیماری گریوز» و «پرکاری گذرای بارداری» تفاوت قائل شد. در سهماهه اول، هورمون بارداری (hCG) بهطور موقت تیروئید را تحریک کرده و علائم پرکاری خفیف ایجاد میکند که معمولا خودبهخود برطرف میشود. درحالیکه بیماری گریوز نیاز به درمان دقیق توسط متخصص غدد دارد.
تشخیص؛ چگونه متوجه مشکلات تیروئیدی شویم؟
بحث بر سر اینکه آیا «همه» زنان باردار باید آزمایش تیروئید بدهند (غربالگری عمومی) یا فقط افراد پرخطر، همچنان ادامه دارد. درحالحاضر، گایدلاینهای معتبری مانند انجمن تیروئید آمریکا (ATA) و کالج متخصصان زنان و زایمان آمریکا (ACOG)، غربالگری عمومی را توصیه نمیکنند. توصیه فعلی، غربالگری هدفمند افراد «پرخطر» است. افراد پرخطر شامل زنانی با سابقه خانوادگی یا شخصی بیماری تیروئید، مبتلایان به سایر بیماریهای خودایمنی (مانند دیابت نوع ۱)، زنانی با سابقه سقط مکرر یا زایمان زودرس، سن بالای ۳۰ سال و افراد دارای گواتر یا علائم واضح اختلال تیروئید هستند.
تفسیر آزمایش تیروئید در بارداری یک امر تخصصی است. رنج نرمال هورمون TSH در بارداری با حالت عادی متفاوت بوده و در هر سهماهه تغییر میکند؛ TSH در سهماهه اول بهطور طبیعی پایینتر میآید. همچنین بررسی Free T4 و آنتیبادی (TPOAb) برای تشخیص بیماریهای خودایمنی مانند هاشیموتو ضروری است.
مدیریت و درمان مشکلات غدد تیروئید در بارداری
اصل طلایی: اختلالات تیروئید در بارداری، اگر بهموقع تشخیص داده شوند، کاملا قابل کنترل و درمان هستند.
درمان کمکاری: درمان، مصرف روزانه قرص لووتیروکسین است. لووتیروکسین دقیقا مشابه هورمون T4 بوده که بدن خود مادر میسازد. مصرف قرص لووتیروکسین نهتنها برای جنین کاملا «امن» است، بلکه برای رشد طبیعی مغز او «بسیار ضروری» محسوب میشود. از آنجایی که بارداری نیاز بدن به هورمون تیروئید را افزایش میدهد، انجمن تیروئید آمریکا (ATA) توصیه میکند که دوز دارو بلافاصله پس از مثبت شدن تست بارداری، ۲۰ تا ۳۰ درصد افزایش یابد.
یک راهکار رایج که متخصصان غدد توصیه میکنند، اضافه کردن ۲ قرص اضافی در هفته (مثلاً دو بار در هفته، دو قرص بهجای یکی) بلافاصله پس از تایید بارداری است. سپس، آزمایش خون باید هر ۴ تا ۶ هفته یکبار تکرار شود.
درمان پرکاری: مدیریت پرکاری پیچیدهتر است. انتخاب دارو به سهماهه بارداری بستگی دارد. معمولا داروی PTU (پروپیلتیوراسیل) در سهماهه اول (به دلیل ریسک کمتر برای جنین) و داروی متیمازول در سهماهه دوم و سوم ترجیح داده میشود. استفاده از ید رادیواکتیو (رادیواکتیو درمانی) در دوران بارداری مطلقا ممنوع است.
تیروئیدیت پس از زایمان (التهاب تیروئید بعد از بارداری)
تیروئیدیت پس از زایمان یک التهاب خودایمنی غده تیروئید است که طبق آمار کلینیک کلیولند (Cleveland Clinic)، حدود ۵ تا ۱۰ درصد زنان را در سال اول پس از زایمان درگیر میکند. این بیماری در زنانی که آنتیبادی (TPOAb) مثبت دارند، شایعتر است. بیماری معمولا دو فاز مشخص دارد:
- فاز اول، یک دوره «پرکاری» موقت (به دلیل نشت هورمون از غده ملتهب) است که باعث اضطراب و تپش قلب میشود.
- فاز دوم، یک دوره «کمکاری» (به دلیل تخریب غده) است که باعث خستگی شدید و علائم افسردگی میشود.
بسیاری از مادران، علائم فاز کمکاری (خستگی و خلق افسرده) را با خستگی طبیعی مراقبت از نوزاد یا «افسردگی پس از زایمان» اشتباه میگیرند. در صورت تداوم این علائم، بررسی عملکرد تیروئید ضروری است. خبر خوب: این عارضه در بیشتر زنان موقتی بوده و عملکرد تیروئید پس از چند ماه به حالت عادی بازمیگردد.
تیروئید در بارداری؛ خطرناک ولی قابل کنترل با تشخیص بهموقع و مدیریت تخصصی
پس آیا اختلال تیروئید در بارداری خطرناک است؟ بله، ولی فقط درصورتیکه تشخیص داده نشود و نادیده گرفته شود. با تشخیص بهموقع و مدیریت صحیح، داشتن بارداری کاملاً سالم و نوزادی سالم امکانپذیر است. مهمترین توصیه، مشاوره «قبل از بارداری» (Pre-conception) است، بهخصوص اگر سابقه شخصی یا خانوادگی بیماری تیروئید یا هرگونه بیماری خودایمنی دیگری وجود داشته باشد.
مدیریت موفق تیروئید در بارداری نیازمند یک کار تیمی و همکاری نزدیک بین متخصص غدد، متخصص زنان و زایمان و خود مادر است تا بهترین نتیجه برای مادر و آینده جنین تضمین شود. برای اطمینان از دقت نتایج آزمایشهای هورمونی در این دوران حساس، خدمات تخصصی آزمایشگاه نارون در دسترس است.
مرکز آزمایشگاهی پاتوبیولوژی نارون با نظر به رفاه حال متقاضیان؛ خدمات آزمایش در منزل با تحویل رایگان جوابدهی در مناطق نیاوران، اندرزگو، اقدسیه، فرمانیه و… را ارائه می دهد. برای مشاوره با کارشناسان و دریافت اطلاعات تکمیلی از طریق واتساپ نارون با مشاورین در ارتباط باشید.
