دوران یائسگی به طور معمول بین سنین ۴۵ تا ۵۵ سالگی در زنان رخ می دهد. اما آیا می دانستید که ممکن است یائسگی زودرس نیز در زنان ایجاد شود؟ یائسگی زودرس ممکن است زنان پایین ۴۰ سال را تحت تأثیر قرار داده و در برخی مواقع نیز در سال های نوجوانی اتفاق بیفتد. زندگی با علائم یائسگی زودرس برای بانوان بسیار دشوار و سخت است و می تواند سلامت جسمانی و روانی آن ها را تحت تاثیر قرار دهد. اما با این حال این سوال مطرح است که چه چیزی باعث یائسگی زودرس در زنان می شود؟ در ادامه این مقاله قصد داریم تا با عوامل یائسگی زودرس آشنا شده و روش های درمان و همچنین جلوگیری از آن را مورد بررسی قرار دهیم. پس تا پایان مقاله با ما همراه باشید.
یائسگی زودرس چیست
یائسگی زودرس به شروع دوران یائسگی قبل از سنین ۴۰ سالگی گفته می شود . کاهش فولیکول های تخمدان و همچنین کاهش تولید استروژن در سنین پایین منجر به ایجاد بی نظمی در قاعدگی و همچنین ناباروری شده و می تواند علائم یائسگی را در سنین پایین تر ایجاد کند. در یائسگی زودرس نیز زنان اغلب علائمی مشابه با علائم یائسگی طبیعی همانند تغییرات خلقی و گرگرفتگی را تجربه می کنند و از نظر پزشکی نیز دوران یائسگی طبیعی و زودرس تحت عنوان قطع کامل دوره های قاعدگی برای ۱۲ ماه متوالی تعریف می شود.
طبق مطالعات انجام شده نیز تنها حدود ۵ درصد از زنان به صورت طبیعی علائم یائسگی زودرس را تجربه می کنند. یائسگی زودرس دلیل مشخصی نداشته اما فاکتور های متعددی در ایجاد آن تأثیر گذار هستند که یکی از مهم ترین آن ها سوابق خانوادگی ابتلا به یائسگی زودرس است.
علائم یائسگی زودرس چیست
علائم یائسگی زودرس نیز همانند دوران یائسگی طبیعی دارای علائم و نشانه های مشابهی است که از مهم ترین آن ها می توان به موارد زیر اشاره نمود:
- پریود های نامنظم یا قطع کامل سیکل های قاعدگی به مدت ۱۲ ماه
- خشکی واژن
- احساس درد در مفاصل
- تعریق شبانه
- مشکل در حافظه
- گرگرفتگی
- تپش قلب
- افزایش وزن
- افزایش اضطراب و استرس
- نازک شدن مو
- تکرر ادرار
- ریزش مو
- نوسانات خلقی
- اختلال در خواب
- کاهش میل جنسی
- احساس خستگی مفرط در طول روز
- افزایش خطر ابتلا به پوکی استخوان
این نکته نیز لازم به ذکر است که همه زنان تمامی علائم فوق را تجربه نمی کنند و شدت علائم و پیدایش آن ها می تواند از هر فرد به فرد دیگر بسیار متفاوت باشد.
عوامل یائسگی زودرس
در حال حاضر علت دقیق و مشخصی برای پیدایش یائسگی زودرس در بانوان یافته نشده است اما با این حال برخی از علل های شناخته شده در ایجاد یائسگی زودرس مؤثر هستند که مهم ترین آن ها عبارتند از:
جراحی برداشتن تخمدان و رحم
یکی از عوامل مؤثر بر یائسگی زودرس، برداشتن هر ۲ تخمدان و رحم از طریق جراحی است. این عمل می تواند سبب بروز یائسگی زودرس در زنان شود.
درمان بیماری سرطان
زنانی که تحت درمان بیماری های سرطان قرار می گیرند، خطر شروع یائسگی زودرس در آن ها نسبت به دیگر زنان بسیار افزایش می یابد. شیمی درمانی و رادیوتراپی ممکن است منجر به نارسایی زودرس تخمدان شده و از این رو احتمال یائسگی زودرس را در زنان بسیار افزایش دهد. نوع درمان سرطان، محل رادیوتراپی و همچنین سن از جمله عواملی هستند که در درمان سرطان می توانند تاثیرات متفاوتی را در ایجاد یائسگی زودرس بگذارند.
نارسایی تخمدان
یکی دیگر از شایع ترین عوامل مؤثر بر ایجاد یائسگی زودرس، نارسایی تخمدان است. زمانی که تخمدان ها به طور طبیعی سطوح ناکافی از هورمون ها به ویژه استروژن را تولید می کنند، می تواند سبب ایجاد یائسگی زودرس در زنان شود. به این نوع مشکل نارسایی زودرس تخمدان و یا نارسایی اولیه تخمدان نیز گفته می شود.
در نارسایی زودرس تخمدان نیز عوامل متعددی همچون سوابق خانوادگی و ژنتیکی، بیماری های خودایمنی، ناهنجاری های کروموزومی مانند سندرم ترنر و عفونت های نادر مانند مالاریا، سل و اوریون تأثیر گذار هستند.
سبک نادرست زندگی
سبک غلط زندگی نیز می تواند در ایجاد یائسگی زودرس تاثیر بگذارد. به عنوان مثال کشیدن سیگار و همچنین مصرف بی رویه نوشیدنی های الکلی می تواند یائسگی زودرس را در زنان بسیار افزایش دهد. از دیگر عوامل مؤثر در ایجاد یائسگی زودرس به دلیل سبک زندگی نادرست، می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- عدم فعالیت بدنی
- اضطراب و استرس در طولانی مدت
- عدم مصرف گوشت و پروتئین در رژیم غذایی
- مصرف بیش از حد فست فود
- افزایش وزن
- و غیره
عوامل ژنتیکی
همان طور که گفته شد سوابق خانوادگی و عوامل ژنتیکی و موروثی نیز در ایجاد یائسگی زودرس تأثیر گذار هستند. زمانی که پزشک دلیل مشخصی را برای ایجاد یائسگی زودرس تشخیص ندهد، به سوابق خانوادگی فرد رجوع کرده و با تعیین زمان یائسگی مادر و مادربزرگ، می تواند علت یائسگی زودرس را عوامل ژنتیکی مشخص کند.
تشخیص یائسگی زودرس
در برخی مواقع زنان زودتر از موعد، علائم یائسگی و پریود های نامنظم را تجربه می کنند. در این مرحله آن ها ممکن است برای تعیین عملکرد تخمدان شان آزمایش شوند. در چنین شرایطی پزشکان آزمایش هایی را برای رد بارداری و دیگر علل های قاعدگی از دست رفته مانند بررسی هورمون های تیروئید تجویز می کنند. همچنین بررسی سطح هورمون های محرک فولیکول FSH نیز اغلب در آزمایش خون اندازهگیری می شود تا مشخص شود که آیا زن به دوران یائسگی نزدیک شده است یا خیر.
هورمون FSH، تخمدان ها را جهت تولید هورمون استروژن تحریک می کند، بنابراین زمانی که استروژن کاهش می یابد، سطوح هورمون FSH بالا می رود و یکی از نشانه های یائسگی زودرس است. برای تشخیص یائسگی زودرس نیز در آزمایش خون سطح هورمون های تخمدانی مانند استرادیول نیز اندازه گیری می شود.
جلوگیری از یائسگی زودرس
ایجاد یائسگی زودرس در زنان و تجربه علائم یائسگی در سنین پایین تر می تواند بسیار دشوار و چالش برانگیز باشد. زیرا یائسگی زودرس می تواند کیفیت زندگی زنان را تحت تاثیر قرار داده و علاوه بر ایجاد اختلال در روابط زناشویی و همچنین ناباروری در زنان، سبب تغییر خلق و خو و مشکلات خواب در زنان شود. یکی از بهترین روش های جلوگیری از یائسگی زودرس نیز تغییر سبک زندگی و انجام فعالیت بدنی در طول روز است. ترک سیگار و نوشیدنی های الکلی و همچنین مصرف مواد مغذی سالم و دوری از مصرف غذا های فرآوری شده و فست فود ها، می توانند در کاهش ابتلا به یائسگی زودرس بسیار تاثیر گذار باشند. در برخی مواقع نیز می توان با مصرف دارو های پزشکی نیز از ابتلا به یائسگی زودرس جلوگیری نمود.
از دیگر روش های پیشگیری یائسگی زودرس در زنان می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- کاهش سطح اضطراب و استرس
- مصرف دارو های ضد افسردگی
- فعالیت جنسی کنترل شده و جلوگیری از خشکی واژن
- ترک سیگار
- عدم مصرف نوشیدنی های الکلی
- کاهش مصرف کافئین در طول روز
- مصرف مکمل های غذایی مانند ویتامین دی و کلسیم
- انجام چکاپ و آزمایش های سالیانه
- مصرف غذا های پروتئین دار
عوارض یائسگی زودرس
یکی از مهم ترین عوارض یائسگی زودرس می تواند ناباروری در زنان باشد. کاهش بیش از حد استروژن در بدن، عوارض بسیار جبران ناپذیری داشته و علاوه بر ایجاد برخی بیماری ها، در تشدید بعضی از مشکلات نیز می تواند تاثیرگذار باشد. مهم ترین عوارض یائسگی زودرس در زنان شامل:
- خطر ابتلا به افسردگی
- بیماری های قلبی و عروقی
- خطر ابتلا به بیماری پارکینسون
- پوکی استخوان
- ناباروری
- خطر ابتلا به زوال عقل
- بیماری های عصبی
درمان یائسگی زودرس
در حال حاضر روش های متعددی برای کاهش علایم یائسگی زودرس قابل استفاده هستند اما با این حال هیچ درمانی وجود ندارد که بتواند یائسگی زودرس را به طور کامل از بین ببرد. انواع درمان برای تسکین علائم یائسگی زودرس در زنان شامل:
هورمون درمانی
هورمون درمانی یائسگی از جمله روش های کنترل علائم یائسگی زودرس در زنان است. این روش از درمان شامل انواع قرص، چسب، اسپری، کرم، ژل و همچنین درمان های موضعی هورمونی برای استفاده در داخل واژینال است. هورمون درمانی یکی از موثرترین روش ها برای کنترل علائمی همچون گرگرفتگی و خشکی واژن حاصل از یائسگی زودرس است و توصیه می شود از این روش با توجه به تجویز پزشک استفاده نموده و خطر ابتلا به سکته مغزی، حملات قلبی و سرطان سینه را کاهش دهید.
دارو درمانی
یکی دیگر از روش های کنترل یائسگی زودرس، دارو درمانی و استفاده از قرص های ضد بارداری و یا دارو های ضد افسردگی است. دارو های ضد افسردگی مهارکننده های انتخابی بازجذب سروتونین هستند که می توانند در کنترل علائم گرگرفتگی در ۶۰ درصد از زنان تاثیر گذار باشند. مکمل های ویتامین دی و کلسیم نیز در کنترل علائم یائسگی زودرس موثر هستند.
روش های کمک باروری
استفاده از روش تخمک های اهدایی در زنان مبتلا به یائسگی زودرس نیز می تواند احتمال بارداری در این زنان را تا حد قابل توجهی افزایش دهد.
آزمایش تشخیص یائسگی زودرس
یکی از بهترین و موثرترین روش های تشخیص یائسگی زودرس، انجام آزمایش خون و بررسی هورمون های FSH و استرادیول و همچنین آزمایش تعیین ذخیره تخمدان (AMH) است. اگر میزان سطح هورمون FSH در آزمایش خون، كمتر از ۳۰ Miu/mil بوده و فرد نیز برخی از علائم یائسگی همانند قطع شدن کامل دوران قاعدگی را تجربه کند، بنابراین یائسگی زودرس توسط پزشک تشخیص داده می شود. آزمایش های ژنتیکی و استفاده از اشعه ایکس برای تشخیص تراکم استخوان ها نیز از دیگر روش های تشخیص یائسگی زودرس در بانوان هستند.
در پایان
اگر برخی از علائم یائسگی زودرس را تجربه می کنید و یا دارای سوابق خانوادگی ابتلا به یائسگی زودرس هستید، می توانید برای تشخیص دقیق تر و آزمایش های لازم، به آزمایشگاه پاتوبیولوژی نارون واقع در تهران مراجعه کرده و از با کیفیت ترین خدمات آزمایشگاهی بهرهمند شوید. آزمایشگاه پاتوبیولوژی نارون با سال ها تجربه در ارائه خدمات آزمایشگاهی، یکی از بهترین و معتبرترین مراکز آزمایشگاهی در پایتخت است و با در اختیار داشتن تیم آزمایشگاهی متخصص و مجرب و همچنین تجهیزات آزمایشگاهی به روز با فناوری مدرن، خدمات خود را در بالاترین کیفیت به مراجعین ارائه می دهد.
برای کسب اطلاع در رابطه با آزمایش در منزل و همچنین راهنمایی های بیشتر نیز می توانید با متخصصین ما در آزمایشگاه نارون تماس حاصل کنید.