اختلالات متابولیک میتوانند جنبههای مختلفی از متابولیسم را تحت تاثیر قرار دهند و باعث بروز علائم یا عوارضی شوند. این اختلالات در وضعیتی خود را نشان میدهند که یک ماده در بدن، تولید بیش از حد داشته باشد یا تولید یک ماده کمتر از حالت عادی باشد. کسانی که درگیر اختلالات متابولیک میشوند باید سریعاً برای معاینه و درمان نزد پزشک مراجعه نمایند زیرا عدم درمان این اختلالات، خطرناک است و در صورت تشدید شدن باعث عوارض جدی خواهند شد. در این مطلب میخواهیم بررسی کنیم که اختلالات متابولیک یعنی چه و روش تشخیص و درمان این اختلالات به چه صورت است. پس برای کسب اطلاعات، همراه ما باشید.
متابولیسم چیست
پیش از آنکه بخواهیم بررسی کنیم اختلالات متابولیک یعنی چه، ابتدا بهتر است شما را با متابولیسم آشنا کنیم. طی فرایند متابولیسم، بدن از غذاهایی که وارد میشود انرژی را کسب میکند و این غذا هم شامل پروتئین، کربوهیدرات و چربیها میباشد. پس از جذب شدن این مواد در بدن، انرژی تولید میشود و بدن میتواند به فعالیتهای عادی خود برسد. متابولیسم برای ادامه حیات موجودات زنده، ضروری است و بدون متابولیسم صحیح، بدن نمیتواند فعالیتها را انجام دهد. متابولیسم صحیح، تعادلی از دو فرایند زیر است:
- کاتابولیسم: طی فرایند کاتابولیسم، مولکولهای بزرگتر به مولکولهای کوچکتر تبدیل شده و انرژی تولید میشود برای مثال، با تجزیه مولکولهای کربوهیدرات به گلوکز، فرایند کاتابولیسم رخ میدهد.
- آنابولیسم: در فرایند آنابولیسم، از انرژی تولید شده برای ساخت سلولهای جدید استفاده میشود همچنین بخشی از انرژی تولید شده در بافتهای بدن ذخیره میشود.
اختلالات متابولیک یعنی چه؟
اختلال متابولیک در وضعیتی رخ میدهد که واکنشهای شیمیایی بدن، غیرنرمال باشند و فرایند متابولیسم در بدن دچار اختلال شود. این اختلالات در اکثر موارد به صورت اتوزومال مغلوب به ارث رسیدهاند و میتوانند بر توانایی بدن در تجزیه مولکولهای بزرگ و تولید انرژی و توانایی سلولها برای تولید انرژی، تاثیر منفی بگذارند.
در تعریف بهتر اختلال متابولیک میتوانیم به یکی از بیماریهای رایج یعنی دیابت اشاره کنیم. در این بیماری، استفاده از انسولین توسط سلولها و تنظیم هورمون انسولین در بدن دچار اختلال شده است. با ایجاد اختلال در عملکرد انسولین افراد مبتلا به دیابت، سطح گلوکز خون در این دسته از بیماران افزایش پیدا میکند و نتیجه این امر، ایجاد عوارض و مشکلات ناشی از بیماری است.
عوامل موثر در ایجاد اختلالات متابولیک
برخی عوامل باعث بروز اختلالات متابولیک میشوند که در این بخش میخواهیم بررسی کنیم:
ژنتیک
عامل اصلی ایجاد اختلالات متابولیک، ژنتیک است و ژنها میتوانند فرایند متابولیک را تغییر دهند به طور مثال، کسانی که دارای بیماری گوچر هستند، یک جهش ژنتیکی در بدن آنها رخ میدهد و تولید گلوکوسربروزیداز کم میشود در نتیجه، چربیهای مضر در اطراف بدن جمع میشوند زیرا این آنزیم که برای تجزیه چربیها کاربرد دارد، به میزان محدودی تولید میشود.
اختلال در عملکرد اندامها
عامل موثر بعدی در ایجاد اختلالات متابولیک، اختلال در عملکرد اندامهاست یعنی زمانی که اندامهای فعال در فرایند متابولیسم نتوانند به درستی کار کنند، امکان دارد فرد درگیر اختلالات متابولیک شود.
اختلال عملکرد میتوکندری
یک عامل دیگر که باعث اختلالات متابولیک میشود، اختلال در عملکرد میتوکندری میباشد. میتوکندریها، بخش کوچکی از سلولها محسوب میشوند که نقش تولید انرژی را بر عهده دارند. ایجاد جهش در میتوکندری یا DNA سلولی یا محرکهای محیطی باعث تاثیرگذاری بر عملکرد میتوکندریها میشود که این موضوع میتواند تاثیر منفی بر میزان انرژی تولیدی داشته باشد.
علائم اختلالات متابولیک
اختلالات متابولیک را میتوان با بررسی علائم مختلفی تشخیص داد. برخی از علائم مربوط به این اختلالات، عبارتند از:
- احساس خستگی
- ضعف عضلانی
- افزایش وزن ناگهانی
- کاهش وزن ناگهانی
- دل درد
- احساس حالت تهوع و استفراغ
- کم شدن اشتها
- تغییر رنگ پوست
- مشکل در رشد مخصوصاً در نوزادان و کودکان
بیماریهای همراه با اختلالات متابولیک
اختلالات متابولیک، فرد را در معرض بیماریهای مختلفی قرار میدهند از جمله آنکه:
ابتلا به دیابت نوع 2
رایجترین بیماری مرتبط با اختلالات متابولیک، دیابت نوع 2 است و معمولاً هم افراد چاق را درگیر میکند. اگر فرد چاق، رژیم غذایی و سبک زندگی خود را اصلاح نکند ممکن است در اثر افزایش سطح قند خون دچار بیماری دیابت نوع 2 شود.
بیشتر بخوانید: آزمایش چکاپ دیابت
بیماریهای قلبی و عروق خونی
ریسک ابتلا به بیماریهای قلبی و عروق خونی در افراد مبتلا به اختلالات متابولیک وجود دارد زیرا کلسترول و فشار خون بالا موجب ایجاد پلاک در شریانها میشود که این پلاکها، باعث تنگ و سفت شدن شریانها میشوند. در نتیجه، فرد در معرض حمله و سکته قلبی قرار میگیرد.
ریسک فاکتورهای ابتلا به سندروم متابولیک
بعضی از افراد بیشتر از سایرین در معرض اختلالات متابولیک قرار دارند. از جمله آنکه:
- کسانی که سن بالاتری دارند.
- کسانی که در ژنتیک و نژاد آنها این اختلالات دیده میشود.
- افراد دارای اضافه وزن و چاقی در ناحیه شکم
- کسانی که درگیر سایر بیماریها هستند
- و…
روش تشخیص اختلالات متابولیک
معمولاً اختلالات متابولیک از طریق بررسی چند فاکتور قابل تشخیص میباشند و پزشک با بررسی این چند فاکتور، میتواند وجود اختلالات را در فرد تشخیص دهد. روشهای تشخیص، عبارتند از:
- بزرگ بودن دور کمر خانمها بیشتر از 89 سانتیمتر و دور کمر آقایان بیشتر از 102 سانتیمتر
- بالا یا مساوی بودن سطح تری گلیسرید خون از 150 میلی گرم در دسیلیتر
- کم شدن سطح کلسترول خوب در خون به میزان کمتر از 40 میلیگرم در دسیلیتر آقایان و 50 میلیگرم در دسیلیتر خانمها
- بالا بودن فشار خون از نرمال 130/85 یا بالاتر
- بالا بودن سطح قند خون ناشتا از حالت استاندارد 100 میلیگرم در دسیلیتر
- بالا بودن چربی خون
درمان اختلالات متابولیک
اختلالات متابولیک قابل درمان هستند و پزشک با توجه به شرایط و سن بیمار، روش درمانی مناسب را تجویز میکند. بعضی از راهکارهای درمانی این اختلالات، عبارتند از:
- فرد مبتلا به این اختلال باید به توصیه پزشک خود، ورزش و پیادهروی روزانه داشته باشد.
- معمولاً فرد مبتلا به بیماری نیاز به کاهش وزن دارد تا در معرض بیماریهایی مثل دیابت قرار نگیرد.
- پیروی از رژیم غذایی سالم و مصرف سبزیجات، غلات کامل با فیبر بالا، پروتئین فاقد چربی و محدودیت در مصرف نوشیدنیهای الکلی، نوشیدنیهای قندی، نمک، چربی و… ضروری است.
- فرد مبتلا باید مصرف سیگار را به طور کامل ترک کند.
- پزشک برای بعضی از بیماران، دارو هم تجویز میکند. هدف از تجویز دارو، کاهش سطح کلسترول خون بالا، قند خون بالا و… میباشد.
مراجعه به آزمایشگاه نارون برای تشخیص اختلالات متابولیک
ممکن است پزشک برای شما آزمایش خون یا دیگر آزمایشات را تجویز کند تا وجود اختلالات متابولیک در بدن شما را به طور دقیق تشخیص دهد. در صورت نیاز به انجام آزمایشات، توصیه میشود به آزمایشگاه نارون مراجعه کنید که مرکزی تخصصی و مجهز در تهران است. این آزمایشگاه، خدمات آزمایش در منزل را هم ارائه میدهد و اگر مراجعه حضوری برای شما سخت است، میتوانید درخواست خدمات در منزل داشته باشید.