سیستم غدد و متابولیسم شامل مجموعهای از غدد درون ریز و برون ریز میباشد که طی همکاری این غدد با یکدیگر، فعالیتهای مهمی از بدن تنظیم و هماهنگ میشوند. وظیفه برخی از غدد، ترشح هورمونهایی است که در تنظیم و هماهنگی اندامهای مختلف بدن نقش دارند و اگر این غدد مشکلی داشته باشند، عملکرد برخی از اندامها نیز مختل خواهد شد البته رایجترین بیماریهای غدد مربوط غدد درون ریز هستند زیرا این غدد وظیفه تولید هورمونهای مختلف را بر عهده دارند. در این مطلب میخواهیم با بررسی رایجترین بیماری های غدد و علائم آنها، شما را با این بیماریها آشنا کنیم. لطفاً همراه ما باشید.
آشنایی با غدد درون ریز و برون ریز
از مهمترین سیستمهای بدن، سیستم غدد و متابولیسم است که در سراسر بدن وجود دارند و با تولید و ترشح مواد شیمیایی خاص، ایفای نقش میکنند. این سیستم به طور کلی شامل دو دسته درون ریز و برون ریز میباشد. مواد تولید شده توسط غدد درون ریز به طور مستقیم وارد جریان خون میشوند که این مواد شیمیایی، همان هورمونها هستند و وظیفه مهمی در تنظیم و هماهنگی بخشهای مختلف بدن دارند. از انواع غدد برون ریز میتوانیم به غدد فوق کلیوی، غده هیپوفیز، هیپوتالاموس، تیروئید، غده پینهآل و… اشاره کنیم.
مواد تولید شده توسط غدد برون ریز هم به محیط بیرون انتقال داده میشوند و هیچ وقت وارد جریان خون نمیشوند. البته مواد ترشحی غدد برون ریز شامل غده بزاقی، غدد عرق، غده پستانی، غدد چربی و غده اشکی، هورمون نیستند و موادی مثل عرق، بزاق و اشک میباشند.
بیماری ها و اختلالات غدد بدن
سیستم غدد درون ریز و برون ریز به صورت هماهنگ با یکدیگر کار میکنند تا بتوانند عملکردهای اندامهای مختلف را تنظیم و هماهنگ کنند. هر یک از این غدد اگر دچار اختلالی شوند، عملکرد چند اندام هم تحت تاثیر قرار میگیرد و امکان ابتلا به بیماریهای مختلف وجود دارد. البته، بیشتر بیماریهای غدد در ارتباط با اختلالات غدد درون ریز بدن هستند زیرا این غدد، انواع هورمونها را تولید می کنند و هورمونها نیز مسئول فرایندهایی مثل تنفس، رشد، تعادل مایعات، اشتها، نیروی جنسی، وزن و… هستند.
از بیماریهای رایج غدد و علائم هر یک از آنها، عبارتند از:
کمکاری تیروئید
از رایجترین بیماریهای غدد درون ریز، کم کاری تیروئید میباشد. در این بیماری که مربوط به غده تیروئید است، هورمونهای تیروئیدی به اندازه کافی تولید نمیشوند و فرد مبتلا، علائمی را نشان میدهد. از علائم کم کاری تیروئید، عبارتند از:
- خستگی
- یبوست
- خشکی پوست
- کندی رشد در کودکان
- خشکی مو
- درد عضلات و مفاصل
- کند شدن ضربان قلب
- به هم ریختن دورههای قاعدگی
- افزایش وزن ناگهانی
- و…
بیشتر بخوانید: آزمایش تیروئید کم کار
پرکاری تیروئید
بیماری رایج دیگر که مربوط به غده تیروئید است، پر کاری تیروئید میباشد. در این بیماری، ترشح هورمونها بیشتر از حالت عادی است و علت آن نیز یک اختلال خودایمنی به نام بیماری گریوز میباشد. علائم پرکاری تیروئید نیز در افراد به اشکال زیر بروز می کند:
-
- اسهال
- اختلال در خواب
- عدم طاقت گرما
- گواتر
- خستگی
- کاهش وزن ناگهانی
- سریع شدن ضربان قلب
- احساس ضعف و لرزش
سندروم کوشینگ
از رایجترین بیماریهای غدد درون ریز، سندروم کوشینگ را نیز نام میبریم. در صورت ترشح بیش از حد هورمون از غده هیپوفیز، فعالیت غده فوق کلیوی به مقدار بیش از حدی میرسد و در این صورت، فرد به بیماری سندروم کوشینگ مبتلا میشود. معمولاً کسانی که دوز بالایی از داروهای کورتیکواستروئید را مصرف میکنند دچار این بیماری میشوند همچنین در میان کودکان هم شایع است. پزشک برای تشخیص بیماری کوشینگ، آزمایش اندازهگیری میزان کورتیزول دفع شده در یک دوره 24 ساعته را تجویز میکند زیرا در این بیماری، ترشح کورتیزول افزایش مییابد.
علائم شایع سندروم کوشینگ به شرح زیرند:
- احساس تشنگی شدید
- خستگی
- تغییر رنگ و کبودی پوست
- ضعف و پوکی استخوان
- تکرر ادرار
- افزایش فشار خون
- گردی صورت
- چاقی بالاتنه
- و…
دیابت
دیابت، یکی از رایجترین بیماریهای غدد است. در این بیماری، انسولین به مقدار کافی تولید نمیشود و یا اینکه بدن قادر به استفاده از انسولین موجود نیست به همین دلیل است که فرد مبتلا به دیابت مجبور به تزریق انسولین است. از علائم دیابت، عبارتند از:
- تکرر ادرار
- اختلال در بینایی
- تشنگی بیش از حد
- گرسنگی بیش از حد
- حالت تهوع و استفراغ
- و…
بیشتر بخوانید: آزمایش چکاپ دیابت
هاشیموتو
هاشیموتو که به آن بیماری تیروئیدیت خودایمنی هم گفته میشود، شایعترین اختلال تیروئیدی محسوب میشود و بیشتر هم در خانمها دیده میشود. در این بیماری، غده تیروئید مورد حمله سیستم ایمنی بدن قرار میگیرد و باعث مشکلاتی مثل کم کاری تیروئید میشود زیرا غدد تیروئید دیگر توان ساخت هورمون تیروئید را ندارند. در این بیماری، تیروئید به حدی بزرگ و ملتهب میشود که امکان ابتلا به گواتر هم وجود دارد.
علائم شایع تیروئیدیت هاشیموتو عبارتند از:
- خشکی شدید مو
- ریزش مو
- یبوست
- عدم تحمل سرما
- خستگی
- گواتر
- درد مفاصل و عضلات
- کند شدن ضربان قلب
- افزایش وزن و چاقی
- و…
پوکی استخوان
پوکی استخوان هم در اثر اختلالات غدد درون ریز رخ میدهد. علت این بیماری، از بین رفتن سلولهای استخوانی است و عمدتاً هم خانمها در سن یائسگی درگیر این بیماری میشوند زیرا مقدار تولید هورمون استروژن در این دوران بسیار کم میشود و با کاهش استروژن، فرایند بازسازی استخوانها نیز رو به کندی میرود. از علائم پوکی استخوان عبارتند از:
- کوتاهی قد
- خمیده شدن قد
- دردهای شدید استخوانی
- افسردگی
- کاهش تحرک
- و…
غول پیکری و آکرومگالی
با اختلال در عملکرد غده هیپوفیز فرد به بیماریهای آکرومگالی یا غول پیکری مبتلا میشود و هورمون رشد بیش از حدی توسط این غده ترشح میشود. در بیماری آکرومگالی، فرد دارای رشد بیش از حدی است مخصوصاً دست و پاهای بزرگی دارد اما در بیماری غول پیکری، قد بلندتر میشود. تفاوتی که دو بیماری آکرومگالی و غول پیکری دارند در این است که بیماری غول پیکری از ابتدای دوره رشد ایجاد میشود اما آکرومگالی میتواند افراد بزرگسال را هم درگیر کند.
از علائم بیماریهای آکرومگالی و غول پیکری، عبارتند از:
- بزرگی غیرعادی لب، بینی یا زبان
- بزرگی غیر طبیعی دست و پا
- بزرگی استخوان صورت
- سر درد
- درد مفاصل
- ضخیم شدن پوست
- اختلال بینایی
- و…
سندروم تخمدان پلی کیستیک
تولید بیش از حد آندروژنها باعث اختلال در رشد تخمکها و آزاد شدن آنها از تخمدانها میشود و در این وضعیت، فرد به سندروم تخمدان پلی کیستیک مبتلاست. این بیماری در خانمها بسیار رایج است و میتواند باعث ناباروری هم شود. علائمی هم که دارد به شرح زیر هستند:
- خونریزی شدید در دوران پریودی
- نامنظم شدن پریودی
- رشد موهای زائد بر روی صورت، قفسه سینه، کمر یا شکم
- ایجاد آکنه پوستی
- چرب شدن پوست
- نازک شدن مو
- ایجاد لکههای پوستی تیره بر روی گردن، ران، سینه یا بازوها
- و…
نارسایی آدرنال و بیماری آدیسون
بیماری آدیسون در اثر اختلالات غدد درون ریز، ایجاد میشود. در این بیماری، هورمون کورتیزول بسیار کمی توسط غده فوق کلیوی ترشح میشود همچنین میزان ترشح آلدوسترون هم کم است. این بیماری، به آرامی پیشرفت میکند و علائمی که دارد، به شرح زیرند:
- شکم درد
- سرگیجه در زمان ایستادن
- خستگی
- حالت تهوع
- میل به مصرف غذاهای پر نمک
- افسردگی
- اسهال
- تیره شدن پوست
- کاهش اشتها
- ضعف جسمانی
- و…
پرولاکتینوما
در لیست رایجترین بیماریهای غدد میتوان به بیماری پرولاکتینوما نیز اشاره کرد. این بیماری به دلیل تولید بیش از حد هورمون پرولاکتین توسط غده هیپوفیز ایجاد میشود و علائمی که به همراه دارد، عبارتند از:
- ناباروی
- اختلال در تحریک جنسی
- کاهش میل جنسی
- اختلال در پریودی
- و…
بیشتر بخوانید: آزمایش خون پرولاکتین
تشخیص و درمان شایعترین بیماریهای غدد
اگر علائم مشکوک ذکر شده در این صفحه را دارید، بهتر است نزد یک دکتر متخصص غدد مراجعه کنید. پزشک معمولاً برای تشخیص بیماری، آزمایشهایی تجویز میکند بسته به نوع علائمی که نشان میدهید، ممکن است نیاز به انجام یکی از آزمایشهای هورمون تستوسترون، آزمایش تری یدوتیرونین T3 (پرکاری تیروئید)، آزمایش آلدسترون، آزمایش کورتیزول (هیدروکورتیزون، کورتیزول سرم)، آزمایش تیروکسین توتال، آزمایش هورمون رشد (GH)، آزمایش هورمون محرک تیروئید – تیروتروپین و… داشته باشید. سپس بر اساس جواب آزمایش، نوع و شدت بیماری تشخیص داده میشود و میتوان درمان را آغاز کرد.
به شما توصیه میشود برای انجام آزمایشات تجویز شده توسط پزشک به یک آزمایشگاه مجهز مراجعه کنید که آزمایشگاه نارون با داشتن جدیدترین تجهیزات میتواند در خدمت شما باشد. لطفاً برای کسب اطلاعات بیشتر، با ازمایشگاه تماس بگیرید.
