اکثر خانمها، اختلالاتی را در سیکل پریودی تجربه میکنند که این اختلالات در علم پزشکی تحت عنوان سندروم قاعدگی یا PMS شناخته میشوند. سندروم پیش از قاعدگی یا PMS در بعضی از خانمها خفیف است و خیلی اذیت نمیشوند اما بعضی دیگر از خانمها، PMS شدیدتری دارند به طوری که حتی باعث اذیت رسانی به اطرافیان خود نیز میشوند. در این دوران، احساسات، سلامت جسمانی و رفتاری تغییر میکنند و معمولا هم از یک هفته تا ده روز قبل از شروع پریودی، آغاز میشود. علت بروز PMS هنوز هم از نظر علمی ثابت نشده است اما عواملی مثل تغییرات هورمونی و سبک زندگی ناسالم، باعث شدت بیشتر اختلالات PMS میشوند. برای آشنایی بیشتر با PMS یا سندروم پیش از قاعدگی، در ادامه با ما همراه باشید.
سندروم پیش از قاعدگی PMS چیست
تقریبا 90 درصد خانمها، سندروم پیش از قاعدگی را تجربه میکنند. این وضعیت که به انگلیسی Premenstrual syndrome است و به اختصار با PMS شناخته میشود، باعث تاثیرگذاری بر احساسات، سلامت جسمانی و رفتاری خانمها میشود و معمولا در روزهای قبل از پریودی رخ میدهد. علائم سندروم قبل از قاعدگی در بعضی از خانمها خفیف است و باعث مشکل جدی برای آنها نمیشود اما خانمهایی که دوره شدید PMS دارند، زندگی روزمره آنها مختل میشود و حتی بر روی ارتباط آنها با اطرافیان نیز تاثیر میگذارد.
علائم سندروم پیش از قاعدگی
علائم پی ام اس در اکثر خانمها مشابه است اما درجات خفیف تا شدید این علائم در آنها فرق میکند. از جمله آنکه:
علائم جسمانی
- نفخ شکم
- درد شکم
- گرفتگی عضلات
- درد مفاصل
- سفت و دردناک شدن سینهها
- جوش و آکنه
- ولع غذایی
- یبوست
- اسهال
- سردرد
علائم احساسی و رفتاری
- نوسانات خلقی
- عصبی
- حساسیت به نور
- حساسیت به صدا
- خستگی و بیحوصلگی
- تحریکپذیری
- تمایل نداشتن به حضور در اجتماع
- اضطراب
- افسردگی
- غمگین بودن
علت بروز سندرم پیش از قاعدگی
برای علت بروز PMS تحقیقات زیادی انجام شده است اما هنوز تحقیقات علمی نتوانستهاند علت دقیق و قطعی را برای این وضعیت مشخص کنند البته بعضی موارد باعث تاثیرگذاری در بروز اختلالات PMS میشوند از جمله آنکه:
تغییرات هورمونی
اصلیترین علت سندروم پیش از قاعدگی، تغییرات هورمونی است. به عقیده بسیاری از کارشناسان، PMS به دلیل ایجاد تغییر در سطح هورمونهای استروژن و پروژسترون اتفاق میافتد و این هورمونها که در طول چرخه قاعدگی به طور طبیعی هستند، اگر تغییری در میزان آنها ایجاد شود، تغییرات خلقی و روحی زیادی را به دنبال خواهند داشت مثل تحریکپذیری زیاد، استرس زیاد و… طی فاز لوئتال که پس از تخمکگذاری است، میزان هورمونهای استروژن و پروژسترون به اوج میرسد و سپس کمتر میشوند.
تغییرات شیمیایی در مغز
از دلایل بروز پی ام اس، تغییرات شیمیایی در مغز است. انتقالدهندههای عصبی سروتونین و نوراپینفرین، وظیفه کنترل چندین عملکرد مهم بدن مثل تنظیم خلقوخو، احساسات و رفتار را بر عهده دارند. کاهش استروژن موجب آزاد شدن نوراپینفرین شود و این موضوع نیز باعث کاهش تولید دوپامین، استیلکولین و سروتونین میشود. این تغییرات هورمونی، تاثیر مستقیم در بروز علائم پی ام اس دارند مثل مشکل در خواب، افسردگی، ضعیف شدن اعصاب، بیحوصله بودن و…
مشکلات روانی زمینهای
کسانی که بیماریهای روانی مانند افسردگی یا اضطراب زیاد دارند، معمولا بیشتر از سایر خانمها دچار علائم PMS میشوند. همچینن مبتلا بودن به اختلال دوقطبی یا افسردگی بعد از زایمان نیز در ایجاد علائم سندروم پیش از قاعدگی موثر هستند.
سبک زندگی ناسالم
سبک زندگی ناسالم باعث شدیدتر شدن علائم سندروم پیش از قاعدگی میشود مثل سیگار کشیدن، خوردن غذاهای خیلی چرب، شیرین یا نمکی، کم بودن سطح فعالیت بدن، کمبود خواب، مصرف نوشیدنیهای الکلی و…
درمان خانگی سندرم پیش از قاعدگی
سندروم قبل از قاعدگی قابل کنترل و درمان است و شما میتوانید با راهکارهای پزشکی و همچنین استفاده از روشهای درمان خانگی، علائم را تا حدود زیادی برطرف کنید. این روشهای درمانی به شرح زیر هستند:
- مایعات و آب فراوان بنوشید مخصوصا اگر نفخ شکم دارید.
- از رژیم غذایی متعادل پیروی کنید و مواد غذایی مفید مثل میوهها، سبزیجات و غلات کامل را در برنامه غذاییتان بگنجانید.
- مصرف شکر، نمک، کافئین و الکل را به حداقل برسانید زیرا این مواد غذایی باعث احتباس مایعات در شکم میشوند و نفخ ایجاد میکنند.
- به خواب و استراحت خود اهمیت دهید و در طول شبانهروز حداقل 7 ساعت بخوابید.
- اگر میتوانید هر روز فعالیت بدنی انجام دهید. ورزش حتی روزی نیم ساعت میتواند تاثیر زیادی در کاهش علائم اضطراب داشته باشد.
مصرف دارو در دوران پی ام اس
مصرف دارو در دوران PMS فقط در صورتی توصیه میشود که علائم شدید دارید و روشهای درمانی خانگی برای شما چارهساز نیست. پزشک با توجه به وضعیت شما، داروهای مختلفی را ممکن است تجویز کند از جمله آنکه:
داروهای ضد افسردگی
داروهای ضد افسردگی مثل مهارکنندههای انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIs) که شامل فلوکستین، پاروکستین، سرترالین و… هستند، میتوانند باعث تاثیر مثبت در کاهش علائم خلقی شوند.
داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی (NSAIDs)
استفاده از داروهای ضد التهابی غیراستروئیدی نیز برای بعضی از خانمها که گرفتگی شدید شکم یا تحریکپذیری سینه دارند، مناسب است. این داروها همچون ایبوپروفن یا ناپروکسن، قبل یا بعد از شروع قاعدگی قابل مصرف هستند.
دیورتیکها یا داروهای ادرارآور
پزشک برای بعضی از خانمها، مصرف داروهای ادرار آور را تجویز میکند مخصوصا برای کسانی که نفخ ناشی از سندروم آنها با کاهش مصرف نمک یا ورزش کردن از بین نمیرود، مصرف دیورتیکها موثر خواهد بود.
مکملهای ویتامین و مواد معدنی
میتوانید مکمل های ویتامین و مواد معدنی را زیر نظر پزشک مصرف کنید. ابتدا باید آزمایش خون انجام دهید و پس از بررسی سطح ویتامینها و مواد معدنی خون، امکان مصرف مکملهایی مانند اسید فولیک، ویتامین B-6، کلسیم و منیزیم را خواهید داشت.
بیشتر بخوانید: تاثیر مواد غذایی بر قاعدگی
درمان سندرم پیش از قاعدگی در طب سنتی
نوشیدن انواع دمنوش برای درمان سندرم پیش از قاعدگی توصیه میشود. از دمنوشهای مفید عبارتند از:
- دمنوش بابونه: باعث رفع اسپاسم عضلانی میشود زیرا سطح گلیسین در ادرار را افزایش میدهد. میتوانید روزی دو فنجان از این دمنوش را بنوشید.
- دمنوش گل گاوزبان: باعث تسکین اعصاب و روان شده و حس آرامش روانی و جسمی خواهید داشت.
- دمنوش اسطوخودوس: خاصیت آرامش بخشی دارد.
- دمنوش بهارنارنج: باعث آرامش اعصاب میشود.
- دمنوش زنجبیل: باعث تسکین درد میشود و برای گرم کردن شکم و بدن هم مفید است.
آیا پی ام اس با افزایش سن تغییر میکند؟
معمولا خانمهایی که سنین بالای 35 سال دارند و به دوران یائسگی نزدیکتر میشوند، PMS شدیدتری را تجربه میکنند بنابراین میتوان گفت که با افزایش سن، شدت سندروم پیش از قاعدگی افزایش مییابد. خانمهایی که خلقوخوی آنها به تغییرات سطح هورمونی در طول چرخه قاعدگی بسیار حساس است، PMS شدیدتری هم دارند.
سندرم PMS چند روز است؟
مدت زمان بروز علائم سندروم قبل از قاعدگی در تمام خانمها شبیه به هم نیست. بعضی از زنان از ده روز مانده به پریودی، وارد دوره PMS میشوند و علائم شدیدی هم نشان میدهند اما بعضی دیگر از خانمها 5 روز یا کمتر مانده به پریودی، علائم پی ام اس را دارند البته برخی دیگر از زنان نیز هستند که هیچ علائمی از سندروم پیش از قاعدگی را ندارند.
زمان مراجعه به پزشک متخصص زنان
در اغلب موارد، نیازی به مراجعه نزد پزشک متخصص زنان نیست اما خانمهایی که دچار درد جسمی شدید، تغییرات خلقی و… میشوند به طوری که در زندگی روزمره با مشکل مواجه میشوند، بهتر است که نزد پزشک متخصص زنان مراجعه کنند. پزشک با معاینه کردن مراجعه کننده، علت شدید بودن PMS را بررسی میکند و اگر نیاز باشد، دارو تجویز خواهد کرد. موارد زیر توسط پزشک بررسی خواهند شد:
- کم خونی
- سندرم خستگی مزمن
- بیماریهای بافت همبند یا روماتولوژی
- آندومتریوز
- بیماری تیرویید
- سندرم روده تحریک پذیر (IBS)
تشخیص PMS
برای تشخیص سندروم پیش از قاعدگی، هیچ آزمایش مشخصی وجود ندارد و تنها باید علائم بررسی شوند. با مراجعه به مطب دکتر متخصص، پزشک درباره علائمی که قبل از زمان پریودی دارید، از شما سوال میپرسد و اگر علائمتان به صورت زیر باشند، PMS تشخیص داده خواهد شد:
- علائم از 3 الی 5 روز قبل از قاعدگی و حداقل در سه دوره متوالی، نمایان میشوند.
- حدود 4 روز بعد از دوره پریودی، علائم برطرف میشوند.
تاثیر PMS بر سایر مشکلات مرتبط با سلامتی
سندروم پیش از قاعدگی میتواند بر سایر مشکلات مرتبط با سلامتی نیز تاثیر منفی داشته باشد. از جمله آنکه:
- ابتلا به اختلالات اضطرابی و افسردگی
از تاثیرات پی ام اس بر سلامت روح و روان، امکان درگیر شدن فرد با اختلالات اضطرابی و افسردگی است. در این وضعیت، فرد علائم مشابه با افسردگی و اضطراب را نشان میدهد و در طول دوره قاعدگی، ممکن است این علائم با شدت بیشتری بروز کنند.
- انسفالومیلیت میالژیک یا سندرم خستگی مزمن
انسفالومیلیت میالژیک که به آن سندرم خستگی مزمن هم گفته میشود، یکی از تاثیرات PMS در بعضی از خانمهاست. بعضی از خانمها ممکن است در معرض خونریزی شدید قاعدگی قرار بگیرند یا اینکه یائسگی زودرس داشته باشند.
- سندرم مثانه دردناک
خانمهایی که مبتلا به سندرم مثانه دردناک هستند، در طول دوره PMS بیشتر دچار درد و گرفتگی مثانه میشوند.
- سندرم روده تحریک پذیر (IBS)
بسیاری از خانمها در زمان PMS با مشکلات روده مثل نفخ و گرفتگی درگیر میشوند. کسانی که سندروم روده تحریکپذیر دارند، در دوران PMS ممکن است تحریکپذیری روده آنها بیشتر شود.
- میگرن
بعضی از خانمهایی که سردردهای میگرنی دارند، در زمان سندروم پیش از قاعدگی، ممکن است سردردهای بیشتری را تجربه کنند بنابراین PMS میتواند میگرن را هم کند.
- آسم و آلرژی
سندروم پیش از قاعدگی حتی میتواند باعث بدتر شدن آلرژی و آسم در خانمهایی شود که به این عارضهها مبتلا هستند.
تاثیر تغذیه بر مدیریت علائم PMS
نقش تغذیه در کاهش علائم سندروم پیش از قاعدگی (PMS) بسیار پررنگ است و بسیاری از زنان میتوانند با اصلاح رژیم غذایی خود، علائم جسمی و روحی این دوران را به میزان قابلتوجهی کاهش دهند. یکی از موارد مهم، مصرف مواد غذایی غنی از کلسیم و ویتامین D است. تحقیقات نشان میدهد زنانی که این مواد مغذی را به اندازه کافی دریافت میکنند، علائم خفیفتری از PMS دارند. محصولات لبنی کمچرب، ماهی، تخممرغ، سبزیجات برگ سبز و غلات کامل منابع خوبی برای این مواد هستند.
همچنین، اسیدهای چرب امگا-۳ که در ماهیهای چرب مانند سالمون و همچنین دانههای چیا و گردو یافت میشوند، میتوانند در بهبود خلقوخو و کاهش التهاب مؤثر باشند. در مقابل، بهتر است مصرف غذاهای حاوی کافئین، شکر و چربیهای اشباع کاهش یابد، زیرا این مواد میتوانند باعث تشدید علائمی مثل اضطراب، تحریکپذیری و نفخ شوند.
نقش مدیریت استرس در کنترل PMS
استرس یکی از عواملی است که میتواند علائم PMS را تشدید کند. یادگیری تکنیکهای مدیریت استرس مثل مدیتیشن، یوگا، و تنفس عمیق میتواند در کاهش اضطراب و نوسانات خلقی مفید باشد. همچنین، برنامهریزی برای زمان استراحت کافی و داشتن خواب با کیفیت از اهمیت ویژهای برخوردار است. کمبود خواب میتواند به افزایش خستگی و حساسیت در این دوران منجر شود، بنابراین داشتن حداقل ۷ تا ۸ ساعت خواب شبانه توصیه میشود.
استفاده از اپلیکیشن ثبت قاعدگی و پریود برای تشخیص زمان پی ام اس
با نصب اپلیکیشن ثبت قاعدگی میتوانید نظارت دقیقتری به سیکل قاعدگی خود داشته باشید و با نزدیک شدن به دوران پی ام اس، از این موضوع اطلاع داشته باشید. اپلیکیشن ثبت قاعدگی با برنامه ریزی دقیقی که دارد، شما را برای این روزهای خاص آماده میکند و روشی ساده برای پایش چرخه پریودی است. کافیست یکی از این برنامهها را بر روی گوشی همراه خود نصب کنید و زمان شروع پریودی خود را در آن وارد کنید تا بعد از چند ماه، میانگین طول چرخه پریودی شما را محاسبه کند.
البته سیکل پریودی نرمال در اکثر خانمها 28 روز میباشد اما بعضی از خانمها، چرخه پریودی کوتاه یا بلندمدتتری هم دارند. شما با نصب اپلیکیشن، میتوانید سیکل دقیق پریودی خود را محاسبه کنید و در صورت نامنظم شدن چرخه پریودی، متوجه خواهید شد. اگر چرخه پریودی و پی ام اس نامنظم باشد، ممکن است بنا به دلایل زیر باشد:
- مشکلات هورمونی
- مشکلات تیروئیدی
- مشکلات عملکرد کبد
- سندرم روده تحریکپذیر
- دیابت
البته عواملی مثل کاهش یا افزایش شدید وزن، شروع یک برنامه ورزشی و یا تحت فشار و استرس بودن باعث ایجاد تغییراتی در سیکل پریودی میشوند اما اگر بی نظمی پریود و پی ام اس برای چند ماه باشد و علائم دیگری هم همراه با آن باشد، لازم است توسط پزشک معاینه شوید.
مزیت استفاده از اپلیکیشن پریودی فقط برای درک الگوی منحصر به فرد بدن نیست بلکه میتواند برای پایش تخمک گذاری، پیگیری میل و فعالیتهای جنسی، درک دقیقتر خلق و خو در دوران پی ام اس و پریودی و مدیریت آن و… نیز موثر باشد.
مراجعه به ازمایشگاه نارون برای انجام آزمایش خون
اگر پزشک برای شما آزمایش خون تجویز کرده است، میتوانید آزمایش خود را در آزمایشگاه مجهز نارون انجام دهید. آزمایشگاه نارون با داشتن تجهیزات و با بهرهگیری از متخصصین مجرب، میتواند آزمایش خون شما را به شکل دقیق انجام دهد و جواب آزمایش را هم سریع تحویل میدهد. شما میتوانید از خدمات آزمایش در منزل این آزمایشگاه بهرهمند شوید و تکنسین با حضور در منزل شما، با تجهیزات مناسب نمونهگیری لازم را برای انتقال به آزمایشگاه انجام خواهد داد.