بی اختیاری ادرار به معنای از دست دادن کنترل مثانه است که در پی آن می تواند سبب نشت ادرار شود. این وضعیت رایج از نظر شدت در افراد بسیار متفاوت است و دلایل و عوامل بسیار متعددی نیز در ایجاد آن تأثیر گذار هستند. در واقع می توان گفت که بی اختیاری ادرار یکی از مشکلات رایج در زنان و مردان و به ویژه سالمندان است که با اطلاع از عوامل ایجاد و علائم آن، می توانید این عارضه را مدیریت کرده و به طور کامل درمان نمایید.
بی اختیاری ادرار چیست؟
بی اختیاری ادرار به معنای از دست دادن کنترل مثانه و ناتوانی افراد در کنترل ادرار است. بی اختیاری ادرار یک بیماری شایع در افراد است و می تواند در کاهش کیفیت زندگی افراد تاثیر گذاشته و روند زندگی روزمره آن ها را تحت تاثیر قرار دهد. بی اختیاری ادرار در افراد دارای انواع متفاوتی است و عوامل بسیار گوناگونی نیز سبب ایجاد آن می شوند. به عنوان مثال بی اختیاری ادرار در بانوان باردار با بی اختیاری ادرار در سالمندان بسیار متفاوت است و هر یک دارای علل های گوناگونی برای عدم کنترل فعالیت مثانه هستند.
انواع بی اختیاری ادرار
دلایل و علل های متعددی در از دست دادن کنترل مثانه و بی اختیاری ادرار تأثیر گذار هستند که از ۶ نوع اصلی آن می توان به موارد زیر اشاره نمود:
اختیاری ادرار استرسی
بی اختیاری استرسی زمانی اتفاق می افتد که فشار ناگهانی و یا استرس بر روی اندام مثانه سبب نشت ادرار می شود. عواملی همچون خندیدن، سرفه و یا بلند کردن وسایل سنگین و همچنین انجام فعالیت بدنی می توانند سبب بی اختیاری ادرار استرسی شوند. ضعف عضلات کف لگن نیز در بی اختیاری استرسی تأثیر گذار است.
بی اختیاری ادرار فوری
این نوع بی اختیاری ادرار زمانی اتفاق می افتد که افراد میل شدید به دفع ادرار داشته و قبل از اینکه بتوانند به سرویس بهداشتی برسند، دچار بی اختیاری ادرار می شوند. بی اختیاری ادرار فوری در افراد مسن و سالمند بسیار شایع تر است و در برخی مواقع نیز می تواند نشانه عفونت در دستگاه ادراری باشد. بیماری های عصبی دیگری همچون آسیب های نخاعی نیز می توانند سبب بی اختیاری فوری شوند.
بی اختیاری ادرار سرریز
این نوع بی اختیاری زمانی اتفاق می افتد که مثانه به طور کامل تخلیه نمی شود. این امر باعث باقی ماندن ادرار در مثانه شده و زمانی که مثانه بیش از حد پر شود، ادرار نشت کرده و بی اختیاری ادرار سرریز را به وجود می آورد. این نوع بی اختیاری به طور معمول در مردان بسیار رایج تر از زنان است و عواملی همچون دیابت، سنگ کلیه، تومور و مصرف برخی دارو ها نیز می توانند در آن بسیار مؤثر باشند.
بی اختیاری ادرار مختلط
این نوع بی اختیاری ادرار، به این معنی است که افراد دارای بیش از یک نوع بی اختیاری ادرار هستند. این بی اختیاری به طور معمول ترکیبی از بی اختیاری فوری و استرسی است.
بی اختیاری ادرار عملکردی
این نوع بی اختیاری زمانی اتفاق می افتد که ناتوانی های ذهنی و جسمی، مشکل در صحبت کردن و یا دیگر مشکلات جسمانی، افراد را از رفتن به موقع به سرویس بهداشتی منع می کند. به عنوان مثال افرادی که به بیماری آرتریت و یا آلزایمر مبتلا هستند، ممکن است برای رفتن به سرویس بهداشتی با مشکل مواجه شده و به دلیل به موقع دفع نکردن ادرار، با بی اختیاری ادرار عملکردی مواجه شوند.
بی اختیاری ادرار گذرا
این نوع بی اختیاری به معنای نشت ادرار در اثر یک وضعیت موقت در بدن همانند مصرف یک داروی خاص و یا عفونت است. پس از رفع مشکل زمینه ای نیز این نوع بی اختیاری ادرار به طور کامل از بین خواهد رفت.
چه افرادی در معرض خطر بی اختیاری ادرار هستند؟
از مهم ترین کسانی که در معرض خطر بی اختیاری ادرار هستند، می توان به موارد زیر اشاره نمود:
- زنان به ویژه پس از گذراندن دوره های بارداری، زایمان و یائسگی
- افزایش سن و زنان و مردان سالمند
- مردان با مشکلات پروستات
- افراد دارای بیماری های خاص مانند دیابت، یبوست، سرطان، عفونت دستگاه ادراری و غیره
- اضافه وزن در طولانی مدت
- نقص های مادرزادی که می توانند در عملکرد دستگاه ادراری تاثیر گذار باشند
- استعمال دخانیات و کشیدن سیگار
- کودکان مبتلا به شب ادراری
تشخیص بی اختیاری ادرار
پزشکان از روش های متعددی برای تشخیص بی اختیاری ادرار استفاده می نمایند که یکی از مهم ترین آن ها بررسی سوابق پزشکی فرد است. سوابق پزشکی شامل پرسش در رابطه با علائم، بیماری ها، مصرف دارو، رژیم غذایی، سبک زندگی، سوابق خانوادگی و غیره می شود. پس از ثبت اطلاعات لازم، پزشکان از معاینات فیزیکی و مقعدی استفاده نموده و برای زنان نیز ممکن است معاینه لگن برای تشخیص بی اختیاری ادرار انجام شود.
جهت تشخیص دقیق تر نیز از آزمایش خون، آزمایش ادرار و همچنین تست های عملکرد مثانه، سونوگرافی و تصویربرداری استفاده می شود.
دلایل بی اختیاری ادرار
علل بی اختیاری ادرار در افراد می تواند موقت و یا طولانی مدت باشد و در زنان و مردان، افراد مسن، کودکان، زنان باردار و همچنین زنان یائسه نیز با یکدیگر متفاوت است. عوامل بسیار گوناگونی مانند افزایش سن، عادات رفتاری، مشکلات پزشکی، بیماری های زمینه ای، رژیم غذایی، عوارض جانبی برخی دارو ها و غیره نیز همگی می توانند سبب بی اختیاری ادرار در افراد شوند. از مهم ترین دلایل بی اختیاری ادرار در افراد می توان به موارد زیر اشاره نمود:
عفونت دستگاه ادراری
وجود عفونت مجاری ادراری می تواند اندام مثانه را تحریک کرده و سبب بی اختیاری ادرار به ویژه در مردان شود.
بیشتر بخوانید: علائم عفونت ادراری در زنان
بارداری
یکی از مهم ترین دلایل بی اختیاری ادرار در زنان، دوران بارداری است. زمانی که جنین در رحم شروع به رشد می کند، رحم فشار بیشتری به مثانه وارد کرده و به همین جهت موجب بی اختیاری ادرار در زنان می شود.
بیماری یبوست
مدفوع سفت و فشرده می تواند به اعصاب فشار وارد کرده و سبب نشت ادرار و بی اختیاری شود.
نوشیدن کافئین و الکل
نوشیدنی های کافئین دار و الکلی بسیار ادرار آور هستند و به طور موقت می توانند دفعات فوریت دفع ادرار را افزایش داده و در طولانی مدت باعث بی اختیاری ادرار شوند.
مصرف برخی مواد غذایی
مواد غذایی شیرین، تند و بسیار اسیدی یکی دیگر از عوامل تأثیر گذار در بی اختیاری ادرار هستند.
مصرف برخی داروهای خاص
عوارض جانبی مصرف برخی دارو های خاص مانند دارو های فشار خون، ضدافسردگی، آرام بخش ها و غیره می توانند سبب بی اختیاری موقت شوند.
دوران یائسگی
تغییر سریع سطح هورمون ها و تأثیر آن ها بر مجرای ادراری و مثانه می تواند سبب بی اختیاری ادرار در زنان شود.
مشکلات عصبی
سکته مغزی، آسیب های نخاعی، بیماری های عصبی مانند اسکلروزیس و غیره همگی می توانند سیگنال های عصبی درگیر در کنترل مثانه را مختل کرده و باعث بی اختیاری ادرار شوند.
برخی بیماری ها
عواملی همچون سنگ ادراری، تومور، بیماری دیابت، سرطان، اختلالات کف لگن و غیره همگی می توانند باعث بی اختیاری ادرار شوند.
علائم بی اختیاری ادرار
علائم بی اختیاری ادرار در هر فرد به فرد دیگر متفاوت است اما یکی از علائم بارز آن، عدم توانایی در نگهداری ادرار است. مهم ترین علائم بی اختیاری ادرار نیز شامل:
- نشت ادرار هنگام فعالیت های سنگین، سرفه، خندیدن و غیره
- نیاز به دفع فوری ادرار
- افزایش دفعات ادرار
- نیاز به دفع مکرر ادرار به ویژه در هنگام خواب
درمان بی اختیاری ادرار
عوامل بسیار گوناگونی همچون سن، جنسیت، سلامت و سوابق پزشکی در راه درمان بی اختیاری ادرار تأثیر گذار هستند و بنابراین درمان آن از فردی به فرد دیگر بسیار متفاوت است. تغییرات سبک زندگی همانند ترک سیگار، ترک الکل، کنترل و کاهش وزن، افزایش و یا کاهش فعالیت بدنی، افزایش مصرف فیبر و همچنین مصرف برخی دارو ها برای کمک به سیستم دستگاه ادراری نقش بسیار مهمی را در درمان بی اختیاری های ادرار فوری دارند. فیزیوتراپی جهت تقویت کف لگن نیز می تواند از اندام مثانه حمایت کرده و تا حد قابل توجهی بی اختیاری ادرار را درمان کند. فیزیوتراپیست ها برنامه های تمرینی خاصی را برای بهبود لگن به افراد تجویز می کنند که با انجام آن ها می توانید عملکرد اندام مثانه را کنترل نمایید.
از دیگر روش های درمان بی اختیاری ادرار نیز می توان به موارد زیر اشاره نمود:
- آموزش مثانه و انجام تکنیک هایی به جهت افزایش مدت زمان میان تعداد دفعات دفع ادرار
- تزریق بوتاکس به دستگاه ادراری
- درمان های پزشکی شامل مصرف دارو و یا جراحی دستگاه ادراری شامل جراحی افتادگی، جراحی اسلینگ، تعلیق گردن مثانه و غیره
- استفاده از پدهای محافظتی برای بی اختیاری های ادرار موقتی
ورزش عضلات کف لگن برای درمان بی اختیاری ادرار
به توصیه پزشک متخصص، کسانی که مشکل بی اختیاری ادرار دارند بهتر است ورزش عضلات کف لگن را انجام دهند تا عضلات کنترل کننده مثانه آنها قویتر شود. این ورزش باید به طور منظم انجام شود و تاثیر بسیار مثبتی هم در کنترل ادرار دارد. ورزش کگل، به صورت زیر انجام میگیرد:
- عضلاتی که وظیفه توقف ادرار را دارند، به مدت 5 ثانیه منقبض کرده و نگه دارید.
- سپس 5 ثانیه استراحت کنید و دوباره این کار را انجام دهید.
- به تدریج باید مدت زمان انقباض به 10 ثانیه برسد و روزی حداقل 3 بار، این ورزش انجام شود.
داروهای مفید برای درمان بی اختیاری ادرار
برای درمان بی اختیاری ادرار در زنان و مردان، میتوان از داروهای مختلفی استفاده کرد از جمله آنکه:
- میرابگرون
میرابگرونها برای درمان بی اختیاری فوریتی تجویز میشوند. این داروها با تاثیری که در شل کردن عضلات مثانه دارند، باعث افزایش ظرفیت آنها در نگهداری ادرار میشود همچنین باعث میشوند میزان دفع ادرار در هر مرتبه بیشتر شود تا فرد نیاز کمتری به تخلیه مثانه داشته باشد.
- آلفا-بلوکرها
داروهای گروه آلفا-بلوکر برای مردان مبتلا به بی اختیاری فوریتی یا سر ریز شونده، تجویز می شوند. این داروها شامل تامسولوسین، آلفوزوسین، سیلودوسین و دوکسازوسین هستند.
- آنتیکولینرژیکها
از آنتیکولینرژیکها نیز برای رفع بیش فعالی مثانه استفاده میشود و کاربرد آنها برای بیماران بی اختیاری فوریتی است. بعضی از این داروها شامل فسوترودین، تولترودین، داریفناسین، اکسیبوتینین، سولیفناسین و تروسپیوم هستند که پزشک با توجه به شرایط بیمار، آنها را تجویز میکند.
درمان بی اختیاری ادرار با استفاده از دستگاههای پزشکی
پزشک برای برخی از بیماران مبتلا به بی اختیاری ادرار، از دستگاه استفاده میکند. این دستگاه ها به شرح زیر هستند:
- استفاده از دستگاه داخل میز راه: دستگاهی کوچک و شبیه به تامپون وارد مجرای ادرار میشود تا از نشت ادرار جلوگیری کند. این دستگاه باید قبل از هر بار ادرار کردن، برداشته شود.
- پساری: پساری، یک حلقه سیلیکونی منعطف است که داخل واژن قرار میگیرد تا از بی اختیاری ادرار جلوگیری کند. این دستگاه برای خانمهایی که افتادگی واژن دارند نیز کاربردی است.
عوارض بی اختیاری ادرار
بی اختیاری ادرار اگر ادامهدار باشد و درمان نشود، باعث عوارضی برای فرد میشود. از جمله آنکه:
- عدم درمان بی اختیاری ادرار، فرد را در معرض ابتلا به عفونت قرار میدهد.
مشکلات پوستی از عوارض بی اختیاری ادرار است و مرطوب بودن پوست نیز باعث جوش، عفونت پوست و زخم میشود.
آزمایش تشخیص بی اختیاری ادرار
یکی از مهم ترین روش های آزمایش تشخیص دلیل بی اختیاری ادرار و درمان آن، جمع آوری نمونه ادرار و بررسی آن در آزمایشگاه های معتبر است. در این نوع روش تشخیص، عفونت ها و دیگر مشکلات مرتبط با ایجاد بی اختیاری ادرار در افراد تشخیص داده شده و با استفاده از آن بهترین روش درمان انتخاب می شود. یکی دیگر از روش ها نیز اندازه گیری باقی مانده ادرار در مثانه است. در این روش پس از ادرار در داخل ظرف مخصوص، میزان ادرار باقی مانده در مثانه توسط پزشک به واسطه سونوگرافی اندازه گیری شده و در صورت حجم بالای ادرار در مثانه، بی اختیاری ادرار در فرد تشخیص داده می شود. ثبت اطلاعات مثانه در چند روز متوالی و اندازهگیری میزان دفعات ادرار، نوع رژیم غذایی، میزان آب مصرفی و غیره نیز در تشخیص علت بی اختیاری ادرار تاثیر گذار هستند.
بیشتر بخوانید: آزمایش ادرار و تفسیر آن
انجام آزمایش خون نیز یکی دیگر از روش های تشخیص دقیق علت بی اختیاری ادرار است که برای انجام آن می توانید به آزمایشگاه پاتوبیولوژی نارون در تهران مراجعه نمایید.
جمع بندی
توجه نکردن به بی اختیاری ادرار و عدم کنترل و درمان آن، می تواند عوارض متعددی همچون عفونت دستگاه ادراری، کاهش کیفیت زندگی، اختلال در عملکرد مثانه و غیره را ایجاد نماید. به همین دلیل توصیه می شود با مراجعه به پزشکان متخصص و انجام آزمایش های لازم در این زمینه، سریعاً اقدامات لازم را برای پیشگیری و یا درمان بیماری انجام دهید.
آزمایشگاه پاتوبیولوژی نارون در تهران، با در اختیار داشتن تجهیزات و فناوری های پیشرفته آزمایشگاهی و همچنین نیروی جوان بسیار متخصص و با تجربه، خدمات خود را در بالاترین سطح کیفی به مراجعین ارائه می دهد. شما عزیزان می توانید برای بهرهمندی از بهترین خدمات تست در منزل، به آزمایشگاه پاتوبیولوژی نارون مراجعه کرده و برای دریافت راهنمایی های بیشتر نیز با کارشناسان ما تماس حاصل نمایید.